- თემები / თეგები: Module D · syntax · relative-clauses · head-internal · correlatives
- წყარო / ენობრივი მოვლენა: მეთიუ დრაიერი — WALS, თავი 90: მიმართებითი წინადადებისა და არსებითი სახელის რიგი
- კონკურსი / კონტექსტი: WALS Online (ენობრივი ატლასი და ტიპოლოგია)
- ლინგვისტური მიმოხილვა: ლინგვისტური ტიპოლოგიის კვლევა აჩვენებს, თუ როგორ განსხვავდება მსოფლიოს ენებში დამოკიდებული წინადადებისა და მთავარი არსებითი სახელის თანმიმდევრობა.
ლინგვისტური ამოცანის პირობა
ლინგვისტური კონტექსტი
მსოფლიოს ენებში მიმართებითი (დაქვემდებარებული) წინადადებები სხვადასხვანაირად უკავშირდება მთავარ წინადადებას. განიხილება სამი ძირითადი ტიპოლოგიური სტრატეგია:
- E (External — გარეთ მდგომი ბირთვი): საერთო არსებითი სახელი დგას დაქვემდებარებული წინადადების გარეთ, ხოლო დაქვემდებარებულში მისი ადგილი ცარიელია (__). - I (Internal — შიგნით მდგომი ბირთვი): საერთო არსებითი სახელი მოქცეულია უშუალოდ დაქვემდებარებული წინადადების შიგნით, ხოლო მთავარ წინადადებაში დამოუკიდებელი სახელი აღარ მეორდება. - C (Correlative — კორელაციური კონსტრუქცია): დაქვემდებარებულ წინადადებაში გვხვდება მიმართებითი სიტყვა (მაგ. „რომელი-ც“), ხოლო მთავარ წინადადებაში — მისი საჩვენებელი წყვილი (მაგ. „ის“).
თითოეულ წინადადებაში არსებით სახელს აქვს სინტაქსური როლი: S (სუბიექტი/ქვემდებარე) ან O (პირდაპირი ობიექტი/დამატება).
საკვლევი მასალა
დააკვირდი სამ მოდელირებულ სქემას (ფრჩხილებში მოცემულია დაქვემდებარებული წინადადება):
- A: [მონადირემ __ დაინახა] ირემი გაიქცა - B: [მონადირემ ირემი დაინახა] გაიქცა - C: [რომელი ირემიც მონადირემ დაინახა], ის გაიქცა
დავალება: 1. განსაზღვრე A, B და C წინადადებების ტიპოლოგიური სტრატეგიები (E, I, C). 2. განსაზღვრე B წინადადებაში საერთო ბირთვის („ირემი“) სინტაქსური როლები თანმიმდევრობით: შიდა როლი → მთავარი როლი.
საქმე 79: დაქვემდებარებული წინადადების ბირთვი — Interactive IOL & GNOL Linguistics Olympiad Puzzle
Solve this self-contained International Linguistics Olympiad (IOL) & Georgian National Olympiad in Linguistics (GNOL / gnol.ge) puzzle interactively in your browser for free on Shpargalka (https://shpargalka.ge/iol/iol-79) with 4-rung Socratic Vygotsky ZPD hints that guide your reasoning without leaking answers.